Zwarte soldatenvlieg

Algemene beschrijving

De zwarte soldatenvlieg of BSF komt van nature voor in het zuiden van de Verenigde Staten. De soort heeft zich echter sinds de jaren 40 verspreid over diverse (sub)tropische regio’s waaronder Centraal en Zuid-Amerika, Azië en Australië. 

De volwassen vlieg is zwart met witte poten. Het lichaam is lang,  ongeveer 2 cm en smal. Het volwassen stadium kan zich niet meer voeden, maar overleeft op de vetreserves die aangelegd zijn tijdens de larvale fase.. Dit heeft als grote voordeel dat de vliegen geen stekende, bijtende of zuigende monddelen hebben. Hierdoor brengen ze geen ziektes over, in tegenstelling tot andere vliegsoorten. Ze worden dan ook niet aanzien als vector of pestsoort in de landen waar ze van nature voorkomen. 

De larven zijn zeer snelle groeiers met een grote honger. Ze kunnen zich voeden met een waaier aan organisch materiaal waaronder: plantenafval, dierlijke mest en zelfs lijken. Door hun sterke groei zorgen ze ervoor dat de larven van de huisvlieg zich niet kunnen ontwikkelen en dat het volume en de geurhinder (b.v. van varkensmest) afneemt. Daarnaast zijn de larven interessant als dierenvoeder door hun hoge eiwit en calcium concentratie.

De verschillende levensstadia van de zwarte soldaten vlieg. Van links naar rechts: eipakket, larve, volwassen vlieg. 

Levenscyclus

De volledige levenscyclus neemt ongeveer 45 dagen in beslag, maar dit is sterk afhankelijk van de omgeving. In gunstige omstandigheden paren volwassen vliegen 2 dagen na het ontpoppen en nogmaals twee dagen later beginnen de vrouwtjes eipakketten af te leggen in kleine spleten of holtes boven een geschikte voedselbron waarbij één eipakket kan bestaan uit enkele honderden eieren. Na vier dagen komen deze eitjes uit en begint het larvaal stadium. Tijdens het larvaal stadium proppen de larven zich vol waardoor ze per dag quasi verdubbelen in gewicht. Na 18 dagen verschijnen de eerste prepoppen. Dit laatste larvaal stadium is donker gekleurd en voedt zich niet meer, maar zoekt actief naar een donkere rustige plaats om te verpoppen. De verpopping zelf duurt ongeveer twee weken waarna de cyclus herbegint. In ongunstige situaties kan de volledige cyclus ettelijke maanden duren waarbij zowel het larvaal stadium als het popstadium kunnen worden verlengd.

Levenscyclus van een zwarte soldatenvlieg

Kweek

In tropische regio’s kan worden gebruik gemaakt van de natuurlijk populatie om afvalstromen te inoculeren en te verwerken. In België of Nederland is dit niet mogelijk en is men verplicht om te kweken onder artificiële omstandigheden. De volwassen vliegen kunnen worden gehouden in een simpel net. Voedsel moet niet worden toegediend in dit stadium, maar indien vocht aanwezig is gaan ze hiervan drinken wat een positief effect kan hebben op de levensduur. Om de vliegen tot paring te stimuleren moet er een lichtbron aanwezig zijn. Dit kan natuurlijk licht zijn indien men werkt in een serre, maar ook diverse lampen zijn mogelijk zoals een kwarts iodine lamp. Het lichtspectrum is echter van groot belang en kan het aantal succesvolle paringen (en dus ook de opbrengst) sterk bepalen. Daarnaast moet een geurbron worden voorzien waarnaar de volwassen vliegen worden gelokt om eiafleg te stimuleren alsook een geschikt substraat om de eipakketen af te leggen. Als geurbron lijkt restaurant afval goed te werken en als substraat kan geribbeld karton gebruikt worden (zie foto 1). Een voldoende hoge luchtvochtigheid is in dit stadium van groot belang om uitdroging van de eitjes te voorkomen. 

Het larvaal stadium moet veel en bij voorkeur dagelijks gevoederd worden. Dit kan met zowel commercieel beschikbare voeders zoals kippenmeel als met afvalstromen zoals plantaardige reststromen. Daarnaast is het vochtgehalte van het voer van groot belang. Ideaal is een vochtigheidsgraad van 70%, indien het substraat te droog is zal de groei stoppen en indien te nat en de larven kunnen verdrinken of zullen trachten te ontsnappen.  

De optimale temperatuur voor de volledige kweek ligt tussen de 27 en 30 °C en een luchtvochtigheid van 70%. 

 

Economisch belang

De larve is rijk in eiwitten (42% droge stof), vetten (15-49 % droge stof) en calcium (5-8 %). De exacte samenstelling is sterk afhankelijk van het dieet. Voor een volledig overzicht van de nutritionele eigenschappen zie: http://www.feedipedia.org/node/16388


Wetgeving

Dierenvoeder
De volledige larve kan worden gebruikt als feed voor diverse dieren, echter momenteel is het enkel wettelijk toegestaan voor aquacultuur (Verordening 2017/893) en hobbyvoeder (reptielen) in Europa. Zowel het substraat als het voedsel van de larven mogen niet van dierlijke oorsprong met uitzondering van onder andere:

- Vismeel
- Gelatine en collageen van niet-herkauwers
- Eieren en afgeleide producten
- Melk en afgeleide producten
- Honing

Daarnaast mogen de insecten niet in contact komen met ander dierlijk materiaal, fecaliën en (restaurant) afval.

Ten slotte mogen de gezuiverde vetten van insecten gekweekt op plantensubstraten gebruikt worden als voeder en mogen de larven wel levend gevoederd worden aan niet-herkauwers.

Voor meer informatie zie:   
http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:32017R0893&from=FR
http://lv.vlaanderen.be/nl/dier/paarden-ezels-bijen-honden/insecten#Wetgeving


Menselijke consumptie

De zwarte soldatenvlieg zit niet in de lijst van de 10 insecten die in Belgie worden getolereerd als humaan voedsel. Daarenboven is op 25 november 2015 werd een nieuwe wetgeving aangenomen (Verordening 2015/2283) die stelt dat insecten (volledig of delen hiervan) behoren tot de “Novel Foods”. Dit wil zeggen dat vanaf 1 januari 2018 geen enkel insect nog zal mogen worden gegeten in Europa tenzij goedgekeurd als Novel Food.

Voor meer informatie zie: http://www.afsca.be/levensmiddelen/insecten/